Hoe ontwikkel je binnen het schoolteam een gezamenlijke visie op levensbeschouwing?
Misschien herken je het wel: het begin van een gesprek over jullie levensbeschouwelijk onderwijs in het team. Er worden vraagtekens gezet bij het vertellen van een Bijbelverhaal en of er überhaupt nog iets met levensbeschouwing moet worden gedaan binnen de school. Daarnaast verandert niet alleen de leerlingenpopulatie, maar ook de diversiteit binnen het schoolteam zelf. Dit betekent iets voor het levensbeschouwelijk onderwijs.
Op sommige plekken lijkt levensbeschouwing iets heel vanzelfsprekends: we gaan ervan uit dat iedereen de dingen doet ‘zoals we ze altijd al deden’. Of zoals we een tijd geleden samen hadden afgesproken, met andere collega’s en wellicht een andere directeur. Wat doet iedereen nu in de klas? Houden jullie een gezamenlijke lijn aan, of is iedereen helemaal vrij om ‘iets te doen wat bij hem of haar past?
Waar begin je?
In gesprek over jullie levensbeschouwelijk onderwijs
Onze eerste tip: creëer een open dialoog waarin iedereen mee mag én kan praten. Laagdrempelig, nieuwsgierig en naar elkaar en naar de meerstemmigheid binnen jullie team. Wissel ideeën uit over hoe levensbeschouwing kan bijdragen aan de identiteitsontwikkeling en vorming van leerlingen. Zet diversiteit in als kracht, zowel binnen jullie team als in de klas: juist door al die verschillen, leer je het meest over jezelf, de ander en de wereld!
Daarbij is duidelijkheid over de identiteit van de school essentieel. Je kunt pas werk maken van levensbeschouwing wanneer er een gezamenlijke, gedragen visie is. Maar is dat überhaupt mogelijk in een team waar sprake is van veel levensbeschouwelijke diversiteit? Juist op die ‘identiteitsrijke plekken’ is het van belang om in gesprek te gaan met elkaar.
Dat kan soms spannend of even wennen zijn, want je beweegt je op een vlak waar persoonlijke en professionele identiteit elkaar ontmoeten. En op dat raakvlak ben je samen onderweg naar het onder woorden brengen van jullie schoolidentiteit. Dát is immers waar een gezamenlijke visie op levensbeschouwing begint: bij de identiteit van jullie school. Schoolidentiteit geef je samen kleur: kleur bekennen is dus de eerste stap bij het ontwikkelen van die gezamenlijke visie.
Training
Verdieping voor het hele team
Zodra de identiteit helder is, kun je je samen met je team verdiepen in levensbeschouwelijk onderwijs om te bepalen welke methode bij jullie past en hoe jullie dit willen integreren in de lessen.
- Ga in gesprek met collega-scholen of collega-besturen over hoe zij handen en voeten geven aan hun levensbeschouwelijk onderwijs. Dit geldt ook voor collega’s die net op deze school werken: hoe ging dit op hun vorige school, of welke aandacht was hiervoor op hun opleiding? Kortom: benut de kracht van samen!
- Bezoek websites van verschillende methodes, die allemaal vanuit hun eigen visie op levensbeschouwing werken aan specifieke doelen rondom levensbeschouwelijke identiteitsontwikkeling van leerlingen. Dit kan helpen om jullie niet alleen inzicht te geven in de mogelijkheden, maar het kan jullie ook meer ‘taal’ geven om over dit onderwerp in gesprek te gaan samen.
- Lees een van onze blogs waarin we leerkrachten interviewen over hoe zij vorm en inhoud geven aan levo op hun eigen school. En ga in gesprek: wat vind je van deze werkwijze? Zou dit iets voor jullie zijn?
- En natuurlijk kan je ook een training organiseren waarin jullie in gesprek gaan over jullie visie op levensbeschouwing en de beoogde doelen van je levensbeschouwelijk onderwijs. Je gaat in gesprek over wat je van belang vindt – nu en in de toekomst - voor de levensbeschouwelijke identiteitsontwikkeling van jullie specifieke leerling populatie. Wat hoop je dat leerlingen kennen, kunnen, ervaren, laten zien als ze van school gaan in groep 8? En waarom juist dat? We verkennen samen welke mogelijkheden er zijn om jullie daarbij te ondersteunen.
- Het kan prettig zijn om dit gesprek niet zelf te hoeven begeleiden als teamlid of directeur. Daarom is het ook mogelijk om een van onze relatiebeheerders langs te laten komen om een training of een nascholing te begeleiden rondom visie en vormen van levensbeschouwing op school.
De gezamenlijke visie op levensbeschouwing begint bij de identiteit van jullie school.
Van beleid naar praktijk
Hoe zorg je er vervolgens voor dat alle collega’s binnen het afgesproken kader hiermee aan de slag gaan? Denk aan de frequentie van het geven van de lessen en de hoeveelheid tijd die iedereen besteedt aan levensbeschouwing. Om de afspraken levend te houden en te borgen, is het van belang om ervoor te zorgen dat er urgentie en ‘zin’ is om aan de slag te gaan. Dus: hoe houd je iedereen enthousiast en hoe inspireer je ze met leuke lesideeën?
- Maak van een teamvergadering een thematische brainstormsessie waarin je samen met collega’s een aantal lessen voorbereidt. Wissel ‘parels’ (succeservaringen) uit over jullie levensbeschouwelijk onderwijs. Welke werkvorm deed het goed? Hoe vertel je een verhaal? Welke kansen liggen er om dit thema te verrijken? Jullie hebben waarschijnlijk meer expertise in je team dan je dacht!
- Start elke teamvergadering met inspirerende korte werkvorm, ritueel of verhaal uit de praktijk van de klas. Doe dit roulerend, zodat elke collega een keer aan de beurt komt en je een beeld krijgt van het levensbeschouwelijk onderwijs door de hele school heen.
- Hang een bord of leeg vel papier op in de teamkamer waarop jullie grappige, bijzondere of mooie uitspraken, antwoorden of inzichten van leerlingen delen die naar voren kwamen tijdens (of dankzij) levensbeschouwing.
- Probeer verschillende werkvormen samen uit tijdens een teamvergadering. Dit zorgt niet alleen voor een praktische manier om te oefenen wat er (niet) werkt, maar ook voor mooie gesprekken in jullie team.
- Levensbeschouwelijk onderwijs raakt aan (geloofs)opvoeding thuis. Het is bij uitstek een ‘gedeelde taak’ van ouders en school. Formeer daarom een identiteitscommissie, bestaande uit een aantal ouders en leerkrachten, eventueel jullie directeur. Deze commissie kan een klankbordgroep vormen om de evaluatie van je levensbeschouwelijk onderwijs levend te houden. Wat nemen de leerlingen mee naar huis? Doen jullie als school wat ouders verwachten, of wordt er iets gemist, kan er iets anders? Wordt er duidelijk gecommuniceerd? Hoe sluit het levensbeschouwelijk onderwijs aan bij de actualiteit en de behoefte van jullie leerlingen?
Levensbeschouwing verbinden met andere vakken
Heb je weinig tijd om levensbeschouwing als ‘apart vak’ te behandelen, of past het bij de visie en werkwijze van jullie school om vakoverstijgend of thematisch te werken? Experimenteer dan eens met verschillende creatieve manieren om met levo aan de slag gaan!
Vanuit jeugdliteratuur en/of prentenboeken
Veel goede (prenten)boeken dragen een levensbeschouwelijke uitnodiging in zich. Het zijn verhalen waarin belangrijke levensthema’s of levensvragen worden aangeraakt. Aan de hand van zo’n boek, kan je een levensbeschouwelijk gesprek voeren met je leerlingen, waarbij hun eigen leefwereld het startpunt vormt, in plaats van de traditie of een specifiek religieus verhaal. Vraag door naar herkenning en eigen ervaringen van de leerlingen, laat ze zich verplaatsen in de personages. Besteed aandacht aan wat deze ervaringen betekenen, voor henzelf en voor een ander. Op welke manier verandert dit verhaal hun zienswijze? En tot welk handelen roept het op (‘zijnswijze’)? En misschien is er ook wel een verhaal uit de Bijbel of de Koran waarin zo’n zelfde spiegel of oproep zit.
Met wereldoriëntatie of SEL
Zoek een verhaal uit dat past bij dit thema, bijvoorbeeld in een verhalenbundel of in het boek ‘Verhalen vertellen en vragen stellen’, waar verhalen uit verschillende levensbeschouwelijke tradities gebundeld zijn op basis van levensvraag of levensthema. Concreet: gaat het bij WO over India, of de rivier de Ganges? Zoek een mooie les of verhaal uit het hindoeïsme (zie tips hierboven) over reinigingsrituelen of het heilige water van de Ganges. Besteedt het Jeugdjournaal aandacht aan een feest dat op dit moment ergens op de wereld gevierd wordt? Verdiep het gesprek met je leerlingen door een verhaal te vertellen of een les te geven rondom dat feest. Zie hiervoor bijvoorbeeld onze jaarkalender met les- en materiaalsuggesties.
Meer weten over levensbeschouwing op jouw school?
Vanuit Kwintessens geven wij verschillende workshops waarmee je direct meer inspiratie en praktische tips krijgt die je direct in de klas kunt gebruiken. Misschien twijfel je welke lesmethode het meest geschikt is voor jouw school. Wij denken graag met je mee. Vraag een persoonlijk adviesgesprek aan en een van onze relatiebeheerders belt je terug.
