'Levensbeschouwing helpt kinderen oefenen in samen leven'
Adviseur en onderwijstheoloog Erik Renkema over identiteit, onderwijs en het belang van verhalen
Erik Renkema is onderwijstheoloog, verhalenliefhebber en expert in levensbeschouwelijke educatie. Als adviseur identiteit bij Verus begeleidt hij scholen, besturen en teams in het vinden van hun eigen stem en visie. Zijn werk draait om verhalen, verbeelding en de vraag hoe we als mensen samenleven in een diverse wereld. Hij deelt met ons zijn visie op levensbeschouwing, de kracht van vragen stellen en wat het vraagt van leerkrachten om dit vak écht betekenisvol te geven.
Van verhalenlezer tot onderwijstheoloog
'Ik ben eigenlijk altijd al een liefhebber van verhalen geweest,' begint Erik. 'Als kind werd ik thuis en op school voorgelezen uit de Bijbel. Die verhalen grepen me. Later kwamen daar sprookjes, geschiedenisverhalen en kinderboeken bij die mijn fantasie prikkelden. Dat heeft me aangemoedigd om leerkracht te worden.'
Na zijn pabo-opleiding en studie theologie werkte hij in het basisonderwijs, de kerk en later als docent levensbeschouwing op de pabo. 'Het is deels organisch gegroeid, maar ook een kwestie van bewuste keuzes. In al die rollen kon ik iets met mijn passie voor verhalen en leren.' Sinds 2020 werkt hij als adviseur bij Verus, waar hij scholen begeleidt in het doordenken van hun identiteit en hoe die vorm krijgt in de dagelijkse praktijk.
Oefening voor samenleven
Volgens Erik gaat levensbeschouwelijk onderwijs over verschillende dingen. 'In mijn ogen is het in de eerste plaats een democratische opdracht. Het is bij uitstek het vak waar kinderen oefenen in vreedzaam samenleven. Ze leren luisteren naar elkaar en verschillen te onderzoeken, zonder die te verbergen.'
Daarnaast gaat het volgens hem om kinderen te stimuleren zich te uiten: 'Levensbeschouwing nodigt uit tot vragen stellen. Waar geloof ik in? Waar word ik blij van? Als leerkracht wil je vaardigheden stimuleren waarbij kinderen alle vrijheid voelen om zich te uiten. Of dat nu met woorden is, door te dansen of te zingen.'
Ook benadrukt hij de kracht van verbeelding: 'Toen ik zelf voor de klas stond, eindigde ik de dag vaak met een sprookje vertellen. Verhalen brengen kinderen in een andere wereld en prikkelen hun fantasie. Die verbeelding helpt ze om dieper na te denken over hun eigen leven, verlangens en bestemming.'
Het kernelement van levensbeschouwing is de kracht van het vragen stellen, waarbij de leerkracht wordt uitgedaagd om verschillende perspectieven te verkennen.
Een bijzondere kerstviering
Als leerkracht op de basisschool ervoer hij zelf hoe krachtig levensbeschouwing kan zijn en het verschil maakte. 'We organiseerden eens een kerstviering waarin het geboorteverhaal van Jezus als toneelstuk werd gebracht. Alle kinderen hadden een rol, maar we zetten het verhaal zo neer dat er met andere ogen naar het oude verhaal werd gekeken. Omdat het verhaal zo anders werd verbeeld, werden de kinderen aangemoedigd er zelf vragen over te stellen. Dát is de kracht van levensbeschouwing: nieuwsgierigheid aanwakkeren. Levensbeschouwelijke vorming betekent niet dat je alleen maar iets wil opleggen en overdragen, zonder ruimte te bieden aan kinderen zelf. Je wilt juist de nieuwsgierigheid bevorderen, naar een ander, of naar een verhaal. En dat kan door middel van een verhaal, maar ook met beeld of muziek. Er is nooit maar één manier om te geloven en te leven.'
Lees meer over het vieren van feestdagen in een diverse klas
Praktische tips voor leerkrachten
'Ik ben ervan overtuigd dat levensbeschouwing fundamenteel bijdraagt op een andere kijk op onderwijs. Het mooiste zou zijn als we kunnen afstappen van de visie dat onderwijs gaat om prestaties waarbij we kinderen uitsluitend toetsen laten maken. Er is meer dan dat. Ik pleit ervoor dat onderwijs ook wordt gezien als manier om mooie mensen te ontwikkelen. Levensbeschouwing heeft daarmee goud in handen.'
Je kan hiervoor op zoek naar ondersteuning, intervisie en training aan schoolteams en ouderbijeenkomsten. 'Daarmee wordt de professionalisering van scholen gestimuleerd. Want als je als school kiest voor een krachtige identiteit en levensbeschouwelijk onderwijs, dan moet je het ook serieus nemen.'
Voor Erik raakt dit alles aan een breder pleidooi: 'Onderwijs is geen prestatiefabriek. Het draait niet alleen om toetsen en cijfers. Levensbeschouwelijk onderwijs helpt kinderen om mooie mensen te worden en bij te dragen aan een mooie samenleving. En dat is uiteindelijk toch waar we het voor doen.'
Vooroordelen en misvattingen
Toch merkt Erik dat levensbeschouwelijk onderwijs nog steeds met misverstanden te maken heeft. 'Veel mensen denken dat het alleen ‘mag’ als je zelf gelooft. Of juist andersom: ‘we geloven niet, dus levensbeschouwing is niet voor ons’. Een andere misvatting is dat de gekozen levensbeschouwelijke lesmethode gelijk de schoolidentiteit bepaalt. Maar je identiteit komt overal in terug; van hoe je met verhalen werkt, met kinderen spreekt en ruimte geeft voor verschillen en overeenkomsten.'
Zijn advies is dan ook helder: 'Ga met leerlingen aan de slag door middel van vragen en verhalen. Als je de levensvragen centraal stelt en niet zozeer kennisoverdracht, dan denken de meeste leerkrachten ineens: ‘Maar dat kunnen we wel’. Je hoeft zelf geen religieuze achtergrond te hebben om met kinderen te praten over wat ertoe doet. Als je levensvragen centraal stelt, dan komt de betrokkenheid vanzelf.'
Ontdek welke levensbeschouwelijke methode bij jou past
Benodigde vaardigheden van leerkrachten
De grootste uitdaging volgens Erik is wanneer leerkrachten zelf niks met levensbeschouwelijk onderwijs hebben en daardoor niet weten hoe ze het moeten vormgeven. 'Het is geen kwestie van "we leren de kinderen dit verhaal en dan hebben we dit afgevinkt op het lesrooster". De uitdaging zit hem in de verdieping, wat schuilt er nog meer in dit verhaal?
Goede levensbeschouwelijke vorming vraagt volgens hem dan ook best veel van de leerkracht. 'Het maakt niet uit als je niet bent opgegroeid met een traditie. Maar om de verhalen te behandelen met kinderen, moet je de verhalen wel kennen. Mijn tip aan leerkrachten die zichzelf niet als een goede verhalenverteller zien? Ga lezen. In de klas, maar ook thuis. En neem daar de tijd voor, want ik weet zeker dat je daarmee enthousiasme vindt voor alle verhalen, ook al hang je het geloof niet aan. Er zijn prachtige bundels die de verhalen heel toegankelijk maken. Zorg dat je vertrouwd raakt met de inhoud, zodat je er betekenisvolle vragen over kunt stellen.'
Met levensbeschouwing heb je goud in handen: je kijkt ermee naar de mensen in de samenleving in plaats van naar cijfers en scores
Vraag een gratis proefnummer aan!
Nieuwsgierig geworden naar het lesmateriaal van Kwintessens over levensbeschouwing? Vraag dan gratis en vrijblijvend een proefnummer aan. Zo kun je zelf ontdekken wat een lesmethode te bieden heeft en hoe je het materiaal kunt gebruiken om te integreren met het lesprogramma op jouw school.
