'Levensbeschouwing is leren in 360 graden naar het leven te kijken'
Eindredacteur Gerard van Midden over de waarde van het vak en de kracht van Trefwoord
Hoe leg je aan kinderen (en soms ook collega’s) uit wat levensbeschouwing eigenlijk is? En waarom is het zo’n waardevol vak op de basisschool? We vroegen het aan Gerard, eindredacteur bij Trefwoord en al jarenlang bevlogen pleitbezorger van levensbeschouwelijk onderwijs.
Wat levensbeschouwing inhoudt
'Levensbeschouwing is niks anders dan een manier van kijken naar het leven,' zegt Gerard. 'Beschouwing betekent kijken, dus kijken naar het leven. De vraag is: hoe kijk jij naar het leven? Je standpunt bepaalt wat je ziet en wat je misschien mist. Want als je maar vanuit één punt kijkt, zie je ook maar één stukje van het geheel.'
Volgens Gerard zit precies daar de kracht van het vak: 'We helpen kinderen ontdekken dat er meerdere perspectieven zijn. En dat hoe je kijkt, vaak gevoed wordt vanuit een bron. Dat kan een religie zijn, maar ook iets anders, zoals de natuur, kunst, muziek, noem maar op. In die bron zitten verhalen, liedjes, rituelen en daarmee gaan we in de klas aan de slag.'
Het grootste misverstand over levensbeschouwing
'Levensbeschouwing is niks anders dan een manier van kijken naar het leven,' zegt Gerard. 'Beschouwing betekent kijken, dus kijken naar het leven. De vraag is: hoe kijk jij naar het leven? Je standpunt bepaalt wat je ziet en wat je misschien mist. Want als je maar vanuit één punt kijkt, zie je ook maar één stukje van het geheel.'
Volgens Gerard zit precies daar de kracht van het vak: 'We helpen kinderen ontdekken dat er meerdere perspectieven zijn. En dat hoe je kijkt, vaak gevoed wordt vanuit een bron. Dat kan een religie zijn, maar ook iets anders, zoals de natuur, kunst, muziek, noem maar op. In die bron zitten verhalen, liedjes, rituelen en daarmee gaan we in de klas aan de slag.'
Het is een te mooi vak om te laten lopen of weg te geven aan burgerschap of SEL. Het levert een exclusieve bijdrage aan je menswording.
Trefwoord als brug tussen toen en nu
Als eindredacteur bij de methode Trefwoord werkt Gerard met thema’s, verhalen en diverse werkvormen die leerkrachten ondersteunen om hun lessen vorm te geven. Wat maakt Trefwoord zo sterk volgens hem?
'Trefwoord werkt thematisch, waardoor kinderen vanuit verschillende perspectieven naar een thema kunnen kijken. Wat ik zo krachtig vind aan de lesmethode is hoe het een brug weet te slaan tussen toen en nu. Verhalen uit een andere tijd zitten vaak vol symboliek en oude beelden die we nu niet meer kennen. Maar de grote lijn van zo’n verhaal raakt aan iets universeels, iets van nú. Denk aan twijfel, trouw, vergeving. Als je dat weet te koppelen aan het leven van kinderen dat zij nu ervaren, dan creëer je meerwaarde.'
Moeilijke onderwerpen tackelen
Trefwoord helpt ook om gesprekken te voeren over onderwerpen die soms gevoelig liggen. 'Thema's zoals rouw, pesten en diversiteit komen ook aan bod. Trefwoord reikt daar heel praktische handvatten voor aan, bijvoorbeeld in de vorm van liedjes, verhalen, kringactiviteiten. Je hoeft als leerkracht geen religieuze achtergrond te hebben. Of te denken dat je alle antwoorden moet weten op levensvragen. Sterker nog, je hebt waarschijnlijk zelf ook vragen over het leven. Je kunt samen met de leerlingen op zoek naar mogelijke antwoorden.'
Volgens Gerard is dat misschien wel de grootste drempel voor leerkrachten: denken dat je het antwoord moet weten. 'Dat hoeft helemaal niet. Zeg gerust tegen de kinderen: 'Ik weet het ook niet, zullen we er samen over nadenken?'
De kracht van Trefwoord is hoe de makers op een zuivere manier een brug weten te slaan tussen vroeger en nu.
Wat het vak hemzelf bracht
Na jaren werken aan Trefwoord en in het vak, heeft Gerard zelf ook veel geleerd. 'Ik heb ontzettend veel geleerd over de achtergronden van verhalen en over verschillende perspectieven. Je kunt wel zeggen dat het vak je leert om met 360 graden ernaar te kijken. Maar het heeft me ook veel gebracht op het gebied van persoonlijke ontwikkeling. Zo kan ik beter luisteren naar wat mensen wel en niet zeggen. En is daarmee mijn empathische vermogen vergroot: ik kan veel beter woorden geven aan wat ik voel. Want levensbeschouwing gaat niet alleen over kijken en luisteren, maar ook over voelen.'
Levensbeschouwing bevordert je empathische vermogen. Het reikt je de taal aan om daar woorden aan te geven, waardoor je in de samenleving beter om kunt gaan met wie dan ook.
Een wens voor de toekomst
Als Gerard één wens mag doen voor het levensbeschouwelijk onderwijs? 'Dan is het dat leerkrachten zélf het belang ervan voelen. Want zij zijn de doorgevers. Zij dragen het vak uit en dat bepaalt hoe kinderen het beleven. Als leerkrachten ervoor openstaan, zonder vooroordelen, en met oprechte nieuwsgierigheid het gesprek aangaan, dan halen ze het mooiste in kinderen naar boven. Dat kinderen open en zonder vooroordelen naar elkaar kunnen luisteren, kijken en voelen. Volgens mij is dat ook het begin van vrede.'
Gerard van Midden
Gerard van Midden (1957) is vader van drie kinderen en opa van drie kleinkinderen. Hij begon als leerkracht en directeur in het basisonderwijs en ging daarna aan de slag als redacteur en methodemaker bij een educatieve uitgeverij voor levensbeschouwing. Nu werkt hij als zelfstandig tekstschrijver en eindredacteur, onder andere voor Kwintessens, de uitgever van Trefwoord.
