Levensbeschouwelijk onderwijs met ruimte voor eigen invulling
Hoe geef je als katholieke school vorm aan levensbeschouwelijk onderwijs in een diverse samenleving? Op IKC Teresa in Leeuwarden speelt de lesmethode Hemel & Aarde een belangrijke rol, maar wordt veel ruimte geboden aan de leerkrachten voor eigen invulling. Leerkracht Norbert Dechesne vertelt over de zoektocht naar de identiteit van de school, de betekenis van vieringen en hoe de school dit op een open manier vormgeeft.
Zoektocht naar identiteit
‘Onze school hoort bij de katholieke stichting BMS-Onderwijs, maar staat in een nieuwbouwwijk met een diverse populatie. Dat bracht ons bij een belangrijke vraag: wat betekent ‘katholiek’ eigenlijk voor ons?’, begint Norbert zijn verhaal. ‘Door personeelswisselingen en de snelle groei van de school raakten we die identiteit een beetje kwijt. We wilden opnieuw kijken naar hoe we dit in ons onderwijs verwerken en hoe we het katholieke erfgoed betekenis kunnen geven, zonder dat het iets wordt wat we simpelweg ‘moeten’ doen.’
‘Voor mij draait onze identiteit niet alleen om geloof of de kerk, maar vooral om normen en waarden. Hoe gaan we met elkaar om? Wat dragen we over aan de kinderen? De levensbeschouwelijke lesmethode Hemel & Aarde sluit daar goed bij aan, omdat de methode niet alleen christelijke verhalen bevat, maar ook andere levensbeschouwelijke en filosofische perspectieven en tradities meeneemt.
We zijn een katholieke school, maar wat betekent dat?
Geloof in de klas: vrijheid binnen duidelijke kernwaarden
Maar niet alleen de leerlingen op de school hebben diverse achtergronden, ook de leerkrachten komen niet allemaal uit de katholieke traditie. ‘Binnen ons team merk je dat er verschillende opvattingen zijn over geloof en levensbeschouwelijk onderwijs. Sommige collega’s hebben een katholieke achtergrond, anderen helemaal niet. We hebben afgesproken dat iedereen op zijn eigen manier invulling mag geven aan de lessen, zolang we maar vasthouden aan onze kernwaarden.’
Norbert vertelt hoe ze ervoor zorgen dat dat gebeurt: ‘We vinden het belangrijk dat kinderen snappen waar onze tradities vandaan komen. Daarom besteden we bijvoorbeeld veel aandacht aan de vieringen. Pasen is voor ons een belangrijk moment in het jaar waar we in alle klassen aandacht aan besteden. We nemen de leerlingen stap voor stap mee in de betekenis ervan. Maar we doen meer dan alleen een Paasviering. In de aanloop naar Pasen houden we korte vieringen in de klassen. We gebruiken verhalen uit Hemel & Aarde en maken verbinding met de actualiteit. Vorig jaar zijn alle kinderen naar de kerk geweest, om kennis te maken met de kerk en met Pasen aan de hand van de kruiswegstaties. De vragen die kinderen dan stellen, zijn prachtig.’
Dit jaar doen ze het op het IKC Teresa net als vorig jaar. ‘In de Goede Week organiseren we in elke groep een kleine viering. Op 17 februari is er een gezamenlijke Paasviering op school, geleid door de pastor. Met bijna 400 leerlingen kunnen we niet allemaal naar de kerk, dus dan halen we de viering naar ons toe.’
Iedere leerkracht geeft bij ons op zijn eigen manier vorm aan levensbeschouwing
Identiteitswerkgroep
‘Omdat zowel onze leerlingen als leerkrachten uit allerlei achtergronden komen, religieus, niet-religieus, praktiserend of niet, hebben we een identiteitswerkgroep waarin verschillende perspectieven vertegenwoordigd zijn: katholiek, andere geloven en niet-religieus. Zo zorgen we ervoor dat levensbeschouwing op een manier wordt aangeboden die past bij de diversiteit van onze school.’
De ouders van de leerlingen waarderen de open benadering van de school. ‘Voor ouders is het belangrijk dat hun kind iets meekrijgt over geloof en zingeving, zonder dat er iets wordt opgelegd. We zeggen altijd: ‘Doe ermee wat jij belangrijk vindt, maar probeer wel iets met de lesmethode te doen. Je wilt mensen het niet opleggen als ze niet weten wat de betekenis of het doel ervan is. Je moet snappen waarom je levensbeschouwing geeft en pas dan kun je het overbrengen.’
Over de aanvulling met burgerschap zegt Norbert: ‘Ja, er is een overlap met burgerschap. Als je andere culturen niet kent, kun je ze ook niet begrijpen. In ons onderwijs proberen we die verbinding te maken. Zo werken we bijvoorbeeld met IPC (International Primary Curriculum, red.), waarbij andere culturen en levensbeschouwingen aan bod komen. Kinderen vinden de verhalen prachtig en ze genieten ervan om te ontdekken dat er meerdere manieren zijn om ergens naar te kijken.’
Levensbeschouwing is meer dan een vak: het gaat om hoe we met elkaar omgaan.
Tips om levensbeschouwing te verweven in de schoolcultuur
Op IKC Teresa is levensbeschouwing geen vastomlijnd vak, maar iets dat verweven is in de schoolcultuur. Norbert deelt een paar tips voor andere scholen die hiermee aan de slag willen:
- Geef ruimte voor eigen invulling: 'Leerkrachten voelen zich meer betrokken als ze zelf kunnen bepalen hoe ze levensbeschouwelijke thema’s aanbieden.'
- Maak de verhalen concreet: 'Koppel levensbeschouwing aan bijvoorbeeld burgerschap, Sociaal Emotioneel Leren en de actualiteit, zodat het betekenisvol wordt voor leerlingen.'
- Creëer een opbouw naar vieringen: 'Een viering komt beter binnen als er een aanloop naartoe is. Net zoals Advent een voorbereiding op Kerst is, helpt een Goede Week om Pasen meer te laten leven.'
- Zorg voor context: 'Voor collega’s zonder religieuze achtergrond kan extra uitleg helpen om verhalen beter over te brengen op leerlingen.'
Wat ik als niet-katholiek zo mooi vind aan de vieringen en activiteiten is dat het vaak om samen gaat en om herdenken. Kijken naar het goede en mooie zonder op te willen leggen of te willen overtuigen. Samen feesten, samen herdenken, om een ander denken.
– Henrike Janssen, directeur
Vraag een gratis adviesgesprek aan!
Wil je persoonlijk advies over hoe je levensbeschouwelijk onderwijs kunt vormgeven op jouw school? Onze ervaren adviseurs denken graag met je mee en helpen je om een passende lesmethode te vinden.
